Воспалението на слепото црево е една од најчестите состојби во абдоминалната хирургија што бара итна медицинска процена и, во одредени случаи, хируршки третман. Хирургот објаснува како настанува воспалението, кои се предупредувачките симптоми, кога постои опасност од перфорација и зошто не треба да се чека болката сама да помине.
Воспалението на слепото црево, односно акутниот апендицитис, е меѓу најчестите воспалителни состојби со кои се соочуваат хирурзите. Според медицинските податоци, во текот на животот од акутен апендицитис заболуваат околу 7 до 8 отсто од луѓето, а најголема зачестеност се бележи во втората и третата деценија од животот.
Сепак, ова не значи дека апендицитисот е исклучиво заболување на младите. Воспалението може да се појави на која било возраст, а кај повозрасните пациенти лекарите почесто се соочуваат со компликации, меѓу кои и перфорација, односно пукање на апендиксот.
Токму затоа, препознавањето на симптомите и навременото јавување кај лекар се од клучно значење.
Што всушност подразбираме под „слепо црево“?
На почетокот на разговорот, општиот хирург д-р Стефан Кмезиќ објаснува дека изразот „слепо црево“, иако широко распространет во секојдневниот говор, анатомски не е сосема прецизен.
Слепото црево всушност се нарекува цекум и претставува почетен дел од дебелото црево. Од него се издвојува црвулецот, односно апендиксот.
Во секојдневниот говор под „слепо црево“ најчесто се подразбира апендиксот, односно црвулецот, па овие термини ќе ги користиме и во продолжение. Анатомски, сепак, слепото црево е цекумот – почетниот дел од дебелото црево од кој се протега црвулецот, односно апендиксот – објаснува д-р Кмезиќ.
Како настанува воспалението?
Апендиксот, односно црвулецот, се наоѓа на почетниот дел од дебелото црево – цекумот – и преку својот лумен е поврзан со дигестивниот тракт.
Најприфатениот механизам за настанување на акутниот апендицитис е затнување на луменот на апендиксот, најчесто со стврднат дел од столицата. Поради тоа доаѓа до отекување, нарушување на циркулацијата и појава на локални исхемични промени, односно делови од ткивото остануваат без доволно крв и кислород.
Таквите исхемични подрачја претставуваат ослабени места во ѕидот на апендиксот и можат да доведат до перфорација – негово пукање, објаснува хирургот.
Апендицитисот може да се појави на која било возраст
Акутниот апендицитис може да се јави во кој било период од животот, но најчесто се дијагностицира кај помлади луѓе, особено во втората и третата деценија.
Постојат податоци и за нешто поголема зачестеност кај мажите во споредба со жените, иако резултатите се разликуваат во зависност од анализираната популација.
Особено внимание заслужуваат повозрасните пациенти.
Околу 5 до 10 отсто од случаите на акутен апендицитис се регистрираат кај луѓе постари од 60 години, при што ризикот од перфорација е значително поголем, вели д-р Кмезиќ.
Зошто дијагнозата понекогаш е вистински предизвик?
Иако хируршкото лекување на акутниот апендицитис денес се смета за честа и добро утврдена процедура, поставувањето на точната дијагноза може да биде предизвик дури и за искусни хирурзи.
Ако треба да се издвои еден симптом што треба да биде предупредување за задолжително јавување кај лекар, тоа е болката во стомакот.
Но, токму карактерот и местоположбата на болката можат да го отежнат препознавањето на состојбата.
Типично, болката се јавува во долниот десен дел од стомакот. Сепак, не мора секогаш да започне таму. Кај дел од пациентите првично се чувствува во пределот на желудникот, а потоа постепено се преместува кон местото каде што се наоѓа апендиксот.
Дополнителен проблем претставува фактот што положбата на апендиксот варира од човек до човек, па и местото на најсилната болка може да биде различно.
Поврзани објави
Покрај болката во стомакот, може да се појават и:
- мачнина и повраќање;
- губење на апетитот;
- покачена телесна температура;
- засилување на болката при движење;
- малаксаност;
- чувство на надуеност;
- проливести столици.
Токму комбинацијата на симптомите, нивниот тек и наодите од лекарскиот преглед му помагаат на лекарот да постави сомнение за апендицитис.
Како се поставува точната дијагноза?
Современата медицина располага со повеќе дијагностички методи кои значително ја олеснуваат процената.
Во зависност од клиничката слика, лекарот може да препорача ултразвучен преглед, компјутерска томографија или магнетна резонанца.
Важна улога имаат и лабораториските анализи, особено следењето на воспалителните параметри.
– Во секојдневната практика располагаме со ултразвучен преглед, како и со компјутерска томографија или магнетна резонанца. Значајно е и следењето на воспалителните параметри, како што се бројот на леукоцитите и ЦРП, а во посложени случаи и други поспецифични маркери на инфекција – објаснува д-р Кмезиќ.
Колку брзо може да пукне апендиксот?
Токму перфорацијата на апендиксот, во народот позната како „пукање на слепото црево“, е една од најсериозните компликации на акутниот апендицитис.
Но, спротивно на честото уверување дека постои точно определен број часови по кој апендиксот задолжително пука, реалноста е посложена.
Перфорацијата не мора директно да биде поврзана со точно определено времетраење на болката. Кај некои пациенти може да настане релативно рано, додека кај други воспалението може да трае подолго без да дојде до перфорација.
Ризикот зависи од повеќе фактори, меѓу кои се возраста, положбата на апендиксот, степенот на затнување на неговиот лумен, имунолошкиот одговор, причината за воспалението и присуството на други заболувања.
Сепак, едно е јасно: колку подолго воспалението не се лекува или не се следи соодветно, толку повеќе се зголемува ризикот од перфорација.
Според податоците што ги наведува хирургот, се смета дека ризикот од перфорација може да достигне околу 30 отсто доколку симптомите траат подолго од 48 до 72 часа.
Сепак, овие бројки не треба да се сфатат како прецизен временски рок по кој „мора“ да дојде до пукање, бидејќи текот на заболувањето значително се разликува од пациент до пациент.
Не чекајте болката да помине сама
Најдобрата заштита од сериозните компликации не е обидот да се процени колку време преостанува до перфорација, туку навременото барање медицинска помош.
Доколку се појави силна или постепено засилувачка болка во стомакот, особено ако е придружена со мачнина, повраќање, покачена температура, губење на апетитот или изразена чувствителност при движење, потребно е што поскоро да се побара лекарска процена.
Ако по прегледот се исклучи потребата од итен хируршки третман, состојбата може соодветно да се следи. Но, игнорирањето на симптомите и одложувањето на прегледот може да го зголемат ризикот од компликации.
Затоа, при сомнение за акутен апендицитис, најважното правило е едноставно: не чекајте болката да стане неподнослива – побарајте лекарска помош навреме.
Фото: Pexels/Karolina Grabowska