Иако исфрлањето на глутенот од исхраната во последната деценија стана еден од најпопуларните здравствени трендови во светот, научните докази укажуваат дека придобивките од ваквиот режим не се еднакви за сите луѓе. Напротив, кај дел од популацијата, безглутенската исхрана може да донесе и одредени нутритивни недостатоци.
Сè почесто се отвора прашањето дали глутенот навистина претставува проблем за целата популација или исклучиво за лицата со специфични медицински состојби. Додека е неспорно дека одредени групи мораат строго да го избегнуваат – како пациентите со целијакија или дијагностицирана нетолеранција на глутен – трендот на масовно исфрлање на глутенот од исхраната сè повеќе се доведува во прашање од страна на нутриционистите и научната заедница.
Во светот на здравиот начин на живот, безглутенската исхрана често се промовира како решение за слабеење, подобро расположение и општо подобрување на здравјето. Ова доведе до ситуација во која милиони луѓе ја промениле својата исхрана без јасна медицинска индикација.
Што е глутен?
Глутенот претставува група протеини кои се наоѓаат во пченицата, јачменот, ‘ржта и тритикалето. Најважни меѓу нив се глиадинот и глутенинот кај пченицата, како и хордеинот кај јачменот. Тие имаат клучна улога во еластичноста на тестото и овозможуваат структура и нараснување на лебот и печивата.
Во современата исхрана, глутенот е широко присутен, особено во индустриски преработената храна. Кај здрави лица, тој се разградува без поголеми потешкотии, но кај лицата со целијакија може да предизвика силни автоимуни реакции.
Дали безглутенската исхрана носи придобивки за здрави лица?
Научните истражувања засега не даваат единствен и јасен одговор. Одредени помали студии укажуваат дека намалениот внес на глутен може да влијае на намалување на надуеноста и подобрување на варењето, но овие резултати често се засноваат на субјективни проценки.
Од друга страна, поголеми прегледи на истражувања не пронашле значајни здравствени придобивки кај лица кои немаат медицинска нетолеранција. Експертите сметаат дека забележаните подобрувања најчесто се резултат на плацебо-ефект или на општа промена во начинот на исхрана, а не конкретно на елиминацијата на глутенот.
Можни недостатоци на безглутенската исхрана
Иако често се перцепира како „поздрава опција“, безглутенската исхрана може да носи одредени ризици доколку не е медицински оправдана. Комерцијалните безглутенски производи често содржат помалку растителни влакна и есенцијални нутриенти, а во некои случаи имаат повисока содржина на калории, шеќери и заситени масти.
Поврзани објави
Дополнително, ваквиот начин на исхрана може да доведе до намален внес на важни витамини и минерали како витамин Б12, витамин Д, фолати, калциум, железо, цинк и магнезиум. Недостатокот на овие нутриенти може да влијае на дигестивното здравје, коскената структура и општата виталност на организмот.
Некои истражувања укажуваат и на можноста од присуство на повисоки нивоа на одредени штетни материи, вклучително и тешки метали, во одредени безглутенски производи.
Кој навистина има потреба од безглутенска исхрана?
Медицински, безглутенската исхрана е неопходна за лица со целијакија, нецелијачна чувствителност на глутен, глутенска атаксија и дерматитис херпетиформис.
Кај други состојби, како синдром на иритабилно црево, фибромијалгија или одредени невролошки нарушувања, постојат индивидуални извештаи за подобрување, но научните докази сè уште не се доволно силни за да се дадат општи препораки.
Заклучок
Стручњаците нагласуваат дека безглутенската исхрана не е универзално „поздрава“ опција, туку медицински оправдан режим кој има јасна намена кај одредени дијагнози. За останатата популација, балансираната и разновидна исхрана останува најбезбедниот и најдолгорочно одржлив избор.
Потребни се дополнителни научни истражувања за целосно да се разбере влијанието на глутенот врз луѓето без дијагностицирани нарушувања, но досегашните докази јасно укажуваат дека трендовите во исхраната не секогаш се еднакви со медицинската неопходност.
Фото: Freepik