Секој родител слушнал дека стресот може да биде штетен за децата. Кога е постојан и силен, тој навистина може да го наруши нивниот емоционален развој, да влијае врз здравјето и дури да го промени начинот на кој функционира мозокот.
Но психолозите истакнуваат една важна работа: не секој стрес е лош. Напротив, одредени видови стрес можат да му помогнат на детето да стане поотпорно, посамоуверено и подготвено за предизвиците во животот.
Научниците најчесто зборуваат за три типа на стрес кај децата: позитивен, толерантен и токсичен. Разликата меѓу нив е клучна за разбирање на детскиот развој.
Позитивен стрес: возбуда што мотивира
Позитивниот стрес е краткотрајна возбуда што го поттикнува детето да се труди повеќе и да го даде својот максимум.
Таква ситуација може да биде:
-
настап на училишна приредба
-
спортски натпревар
-
прв ден во ново училиште
-
јавен настап или презентација
Детето во тие моменти чувствува трема, возбуда и неизвесност, но кога ќе заврши предизвикот, тие чувства се заменуваат со гордост и задоволство.
Овој вид стрес е корисен затоа што:
-
ја гради самодовербата
-
го мотивира детето да се обидува повторно
-
му помага да развие чувство за постигнување
Сепак, важно е возрасните да не создаваат преголем притисок или нереални очекувања, бидејќи тогаш позитивниот стрес лесно може да се претвори во негативен.
Толерантен стрес: предизвик што може да се надмине
Вториот тип е т.н. толерантен стрес. Тој може да биде посериозен, но ако е привремен и детето има поддршка, обично не остава трајни последици.
Примери за толерантен стрес се:
-
развод на родителите
-
преселување во нов град
-
конфликт со врсници
-
привремени тешкотии на училиште
Во овие ситуации најважна е поддршката од возрасните. Кога родителите разговараат со детето, го слушаат и му помагаат да ги разбере настаните, детето постепено учи како да се справува со тешките емоции.
Истражувањата покажуваат дека умерен и краткотраен стрес во детството може дури и да ја зголеми отпорноста на стрес во подоцнежниот живот.
Токсичен стрес: најопасната форма
Најсериозен е токсичниот стрес. Тој се појавува кога детето долго време е изложено на силен стрес без поддршка, сигурност и чувство на заштита.
Причини за токсичен стрес можат да бидат:
-
постојани семејни конфликти
-
занемарување или насилство
-
хронична несигурност и страв
-
долготрајно малтретирање од врсници
Во такви ситуации организмот постојано произведува хормони на стрес, што може да влијае врз:
-
развојот на мозокот
-
емоционалната стабилност
-
способноста за учење
-
физичкото здравје
За разлика од позитивниот и толерантниот стрес, токсичниот не го зајакнува детето, туку ја намалува неговата способност да се справува со животните предизвици.
Поддршката е најсилната заштита
Научниците се согласуваат во едно: најважниот фактор што го штити детето од штетните последици на стресот е поддршката од возрасните.
Кога детето знае дека има некој што:
-
ќе го сослуша
-
ќе го утеши
-
ќе му помогне да го разбере проблемот
тогаш дури и тешките ситуации полесно се надминуваат.
Затоа, наместо да се обидуваме целосно да ги заштитиме децата од секој предизвик, многу поважно е да бидеме покрај нив кога ќе се соочат со стрес.
Така тие постепено учат една од најважните животни вештини – како да се справуваат со тешкотиите и да излезат од нив посилни.
Текст: Убавина и здравје
Фото: Pexels
Поврзани објави